8 thắc mắc về vaccine cúm chuyên biệt dành cho người cao tuổi

Vaccine cúm chuyên biệt khác gì loại tiêu chuẩn,ai nên tiêm,có cần nhắc hàng năm... được giải đáp dưới đây.Mỗi năm,cúm mùa gây khoảng một tỷ ca mắc trên thế giới,trong đó 3-5 triệu ca nặng và 290.000-650.000 ca tử vong liên quan đến hô hấp. Người cao tuổi,nhất là người có bệnh nền,dễ bị viêm phổi,suy hô hấp,nhập viện và tử vong do hệ miễn dịch suy giảm.Bên cạnh vaccine liều tiêu chuẩn,Hệ thống Tiêm chủng VNVC đã triển khai vaccine cúm chuyên biệt nhằm tăng đáp ứng miễn dịch cho người cao tuổi. Những thắc mắc thường gặp về vaccine được bác sĩ Bùi Thanh Phong,Quản lý Y khoa,Hệ thống Tiêm chủng VNVC giải đáp dưới đây:Đây là vaccine gì?Vaccine cúm chuyên biệt dành cho người cao tuổi là vaccine bất hoạt dạng mảnh của Sanofi (Pháp),sản xuất tại Mỹ,nhằm tăng khả năng bảo vệ người cao tuổi. Virus trong vaccine đã được bất hoạt,tinh chế nên không thể gây bệnh nhưng vẫn giúp cơ thể tạo miễn dịch phòng cúm. Tại Việt Nam,vaccine được chỉ định cho người từ 60 tuổi,đặc biệt người có bệnh nền.Vaccine chứa 60 mcg kháng nguyên hemagglutinin (HA) mỗi chủng virus,gấp 4 lần mức 15 mcg của liều tiêu chuẩn. HA giúp hệ miễn dịch nhận diện virus cúm và tạo đáp ứng bảo vệ.Đến tháng 9/2025,hơn 360 triệu liều đã được phân phối toàn cầu. Vaccine được sử dụng tại Mỹ,Canada,Pháp,Đức,Anh,Italy,Tây Ban Nha,Đan Mạch...Một bác sĩ tiêm vaccine cúm chuyên biệt tại Hệ thống Tiêm chủng VNVC ngày đầu ra mắt. Ảnh: Nhã ChinhHiệu quả bảo vệ thế nào?So với liều tiêu chuẩn,vaccine giúp giảm thêm nguy cơ mắc cúm và một số nguy cơ nhập viện ở người già. Thử nghiệm trên 31.989 người từ 65 tuổi tại Mỹ và Canada qua hai mùa cúm cho thấy vaccine giảm thêm 24,2% nguy cơ mắc cúm xác nhận bằng xét nghiệm so với liều tiêu chuẩn. Phân tích gộp hai thử nghiệm ngẫu nhiên tại Đan Mạch và Tây Ban Nha,trên 466.320 người cao tuổi qua ba mùa cúm,ghi nhận mức giảm thêm 31,9% nguy cơ nhập viện do cúm xác nhận bằng xét nghiệm; 8,8% do viêm phổi hoặc cúm; 6,3% do bệnh tim mạch hoặc hô hấp.Ở người có tiền sử bệnh tim mạn tính,vaccine giảm thêm 21,3% nguy cơ nhập viện do suy tim so với liều tiêu chuẩn. Kết quả cho thấy vaccine không chỉ phòng cúm mà còn giảm gánh nặng nhập viện.Vì sao người cao tuổi cần tiêm?Tuổi càng cao,số lượng và chức năng tế bào miễn dịch càng giảm,khiến cơ thể chống lại tác nhân gây bệnh kém hơn. Nhiều người còn mắc bệnh mạn tính,dùng thuốc ức chế miễn dịch. Vì vậy,người cao tuổi dễ gặp biến chứng cúm và thường có đáp ứng sau tiêm thấp hơn người trẻ.Theo BS Phong,vaccine có hàm lượng kháng nguyên cao hơn để bù đắp phần nào suy giảm miễn dịch,kích thích tế bào lympho B tạo nhiều kháng thể hơn. Các thử nghiệm cho thấy vaccine tạo đáp ứng kháng thể cao hơn liều tiêu chuẩn,giúp giảm thêm nguy cơ mắc cúm và nhập viện.Người bệnh nền có được tiêm không?Tại Việt Nam,đặc biệt người có bệnh nền. Người mắc bệnh tim mạch,hô hấp mạn tính,đái tháo đường... cần chú trọng phòng cúm vì virus có thể làm bệnh nền mất ổn định,tăng nguy cơ biến chứng và nhập viện.Có bệnh nền không đồng nghĩa với không thể tiêm vaccine. Bác sĩ sẽ đánh giá sức khỏe,mức độ ổn định của bệnh và thuốc đang dùng trước khi chỉ định. Người đi tiêm cần báo tiền sử dị ứng,phản ứng sau tiêm,bệnh đang điều trị và thuốc đang dùng. Nếu đang sốt hoặc mắc bệnh cấp tính,bác sĩ sẽ đánh giá thời điểm tiêm phù hợp.Cần tiêm bao nhiêu mũi,có phải nhắc lại hàng năm?Người từ 60 tuổi tiêm một mũi 0,5 ml vào bắp,nhắc lại hàng năm. BS Phong giải thích,virus cúm liên tục biến đổi,nên các chủng lưu hành có thể khác mùa trước. WHO theo dõi và cập nhật khuyến cáo thành phần vaccine theo các chủng dự kiến lưu hành.Miễn dịch sau tiêm cũng giảm dần. Kháng thể tăng trong những tuần sau tiêm,rồi suy giảm đáng kể trong khoảng 6-12 tháng. Tiêm nhắc hằng năm giúp củng cố miễn dịch và cập nhật khả năng bảo vệ trước các chủng cúm.Đã tiêm vaccine cúm loại khác có thể chuyển sang vaccine cúm chuyên biệt không?Có. Người từ 60 tuổi đã tiêm vaccine cúm loại khác trong những năm trước có thể chuyển sang loại chuyên biệt ở lần tiêm tiếp theo,theo chỉ định.Nếu đã tiêm liều tiêu chuẩn trong cùng mùa cúm,không khuyến cáo tiêm bổ sung loại chuyên biệt chỉ để tăng bảo vệ. Người lớn thường chỉ cần một liều mỗi mùa.Người đi tiêm nên mang sổ hoặc thông tin lần tiêm gần nhất để bác sĩ xác định lịch phù hợp.Người cao tuổi khám sàng lọc trước khi tiêm vaccine cúm chuyên biệt tại VNVC. Ảnh: Liên LêHàm lượng kháng nguyên cao hơn có làm tăng phản ứng sau tiêm?- Kháng nguyên cao gấp 4 lần không đồng nghĩa nguy cơ phản ứng nghiêm trọng tăng tương ứng. Đau chỗ tiêm,đau cơ,nhức đầu,khó chịu có thể gặp nhiều hơn so với liều tiêu chuẩn,nhưng đa số từ nhẹ đến trung bình và tự khỏi.Nghiên cứu ghi nhận tỷ lệ đau chỗ tiêm khoảng 42,6%,đau cơ 23,8%,nhức đầu 17,3% và khó chịu 15,6%. Người tiêm cũng có thể mệt mỏi hoặc sốt nhẹ.Sau tiêm,người cao tuổi cần ở lại cơ sở tiêm chủng ít nhất 30 phút và theo dõi tại nhà theo hướng dẫn. Nếu khó thở,sưng mặt,môi,lưỡi,họng,choáng,lừ đừ hoặc sốt cao liên tục không hạ,cần đến cơ sở y tế ngay.Có thể tiêm cùng buổi với các vaccine khác không?Vaccine cúm chuyên biệt có thể tiêm cùng buổi với vaccine phế cầu,zona,RSV,bạch hầu - ho gà - uốn ván... khi có chỉ định. Tiêm cùng buổi giúp giảm số lần đi lại và thuận tiện hoàn thành các mũi cần thiết. Mỗi vaccine được tiêm ở vị trí khác nhau.Bác sĩ sẽ tư vấn dựa trên sức khỏe,tiền sử phản ứng và lịch tiêm. Người cao tuổi nên mang hồ sơ tiêm chủng,danh sách thuốc đang dùng để được rà soát và chọn lịch phù hợp.Bình An