Đại học vẫn xét điểm thi tốt nghiệp vì chưa có 'lựa chọn tốt hơn'
Tốt nghiệp THPT hiện là kỳ thi quốc gia duy nhất,nên dù không bắt buộc,tất cả đại học vẫn dùng điểm này,kéo theo tranh luận về một kỳ thi "gánh" hai mục tiêu.Sau 13 năm thi đại học ba chung (chung đề,chung đợt,dùng chung kết quả),năm 2015,Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức kỳ thi THPT quốc gia với hai mục đích: xét tốt nghiệp THPT và xét tuyển đại học.Song từ năm 2020,kỳ thi chỉ còn mục tiêu chính là xét tốt nghiệp. Các trường đại học được tự chủ tuyển sinh,có quyền dùng hoặc không dùng kết quả này.Dù vậy,tất cả trường đang xét đầu vào bằng điểm thi tốt nghiệp. Giai đoạn 2023-2025,khoảng 50% tân sinh viên nhập học trúng tuyển bằng phương thức này.Lý giải,ông Phạm Thái Sơn,Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông (trường Đại học Công thương TP HCM),và ông Nguyễn Thành Hưng,Trưởng phòng Tuyển sinh và Truyền thông (trường Đại học Thái Bình Dương),nhìn nhận đây là kỳ thi quốc gia duy nhất với hơn một triệu thí sinh hàng năm,nên kết quả có tính bao quát và chuẩn hóa cao.Theo ông Sơn,điểm 9 học bạ ở trường A không tương đương trường B,nhưng với kỳ thi tốt nghiệp,cả nước dùng một "thước đo" chung,giúp các trường xác định năng lực của thí sinh ở nhóm nào.Cùng đó,dùng điểm thi tốt nghiệp giúp các trường giảm chi phí. Ông Sơn cho biết để tổ chức một kỳ thi riêng,trường đại học phải chi số tiền lớn cho ngân hàng đề,khâu coi thi,chấm thi,phần mềm... Hiện,chỉ số ít trường đủ sức làm điều này.Chưa kể,tất cả trường dùng chung kết quả từ một kỳ thi còn tạo sự thuận tiện,bình đẳng với thí sinh. Nếu các trường thi riêng,học sinh sẽ phải ôn tập,di chuyển nhiều,gây tốn kém và tăng áp lực."Nhìn chung,chưa có lựa chọn nào tốt hơn kết quả thi tốt nghiệp cho các trường đại học dựa vào để tuyển sinh",GS Nguyễn Lộc,nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam,nói.Dù vậy,việc "gắn" hai mục đích vào một kỳ thi làm phát sinh nhiều vướng mắc,theo chuyên gia giáo dục đại học Lê Hữu Lập.
Học sinh thi tốt nghiệp tại TP HCM,tháng 6/2026. Ảnh: Quỳnh TrầnÔng Lập phân tích tốt nghiệp THPT bản chất là kỳ thi tiêu chuẩn,tức là thí sinh chỉ cần đạt một ngưỡng nhất định để được công nhận hoàn thành chương trình. Trong khi đó,tuyển sinh đại học là thi tuyển chọn,nghĩa là phân loại rồi lấy từ cao xuống thấp.Nếu đề thi "ngả" về mục tiêu xét tốt nghiệp,hiện tượng "mưa điểm 9-10" sẽ xảy ra,khiến độ phân hóa ở nhóm giỏi,xuất sắc giảm xuống,trường đại học khó tuyển sinh. Ngược lại,đề có thể bị đánh giá quá khó,không phù hợp để xét tốt nghiệp. Vì vậy,độ khó của đề thi theo từng năm ảnh hưởng tới kết quả xét tuyển.Quan sát kỳ thi những năm qua,ông Nguyễn Thành Hưng còn thấy mục tiêu tuyển sinh đại học đang dần lấn át việc xét tốt nghiệp. Điều này thể hiện ở chỗ điểm thi tốt nghiệp trở thành "tham chiếu chính",dùng để đặt điểm sàn,áp dụng với mọi trường,mọi phương thức. Trong khi đó,các trường phải quy đổi kết quả mọi phương thức về cùng thang đo,nên chọn luôn kết quả thi tốt nghiệp "cho tiện".Do đó,với nhiều thí sinh,đây vẫn là kỳ thi đại học,ông Hưng nhìn nhận.Dù còn bất cập,đa số chuyên gia cho rằng bỏ thi tốt nghiệp sẽ "tạo ra nhiều hệ quả hơn lợi ích". Theo ông Lộc,nếu giao hoàn toàn cho địa phương và trường phổ thông đánh giá,công nhận tốt nghiệp,hệ thống phải có tính liêm chính rất cao. Bộ cũng thiếu đi một chỉ số để đánh giá,so sánh chất lượng giáo dục giữa các tỉnh,thành.Khi đó,các trường đại học phải phụ thuộc học bạ,các kỳ thi đánh giá năng lực hiện có hoặc tự tổ chức thi riêng để xét tuyển. Ông Sơn đánh giá việc này có thể tạo ra hiện tượng "làm đẹp" học bạ,gây tốn kém cho các trường và tăng áp lực cho thí sinh,hoặc lại quay về giai đoạn "mỗi trường một kỳ thi" như trước."Tôi không ủng hộ việc này",ông Sơn nói,giải thích rằng việc tuyển sinh sẽ đối mặt nguy cơ không đảm bảo công bằng cho tất cả thí sinh trong tiếp cận,tạo chênh lệch giữa các phương thức vì không có chuẩn chung.
Bộ Giáo dục: 99% học sinh đỗ cũng không thể bỏ thi tốt nghiệpCác chuyên gia kiến nghị Bộ chuẩn hóa đề thi,"đủ nhẹ nhàng" để xét tốt nghiệp,song vẫn có tính phân hóa để xét đại học.Ông Lập cho rằng nên đẩy mạnh tổ chức thi trên máy tính thành nhiều đợt trong năm,tương tự SAT (bài thi chuẩn hóa của Mỹ). Thí sinh có thể thi nhiều lần,chọn kết quả tốt nhất để xét tuyển,giảm áp lực cho một đợt thi duy nhất.Còn ông Lộc gợi ý các trường đại học phối hợp mở rộng các kỳ thi riêng hiện có,dùng chung kết quả. Như vậy không làm phức tạp thêm khâu tuyển sinh mà vẫn tạo ra thang đo độc lập,đáng tin cậy và đảm bảo tự chủ.
Thanh Hằng - Dương Tâm
