Trục trặc ở tầng đẩy tên lửa Vulcan khiến Amazon mất 40 vệ tinh
MỹUnited Launch Alliance (ULA) hôm 17/11 thông báo nguyên nhân khiến tên lửa Vulcan Centaur phóng thất bại và phá hủy 40 vệ tinh Internet của Amazon là do hiệu suất kém của tầng đẩy.Theo Space,tên lửa Vulcan Centaur chở 40 vệ tinh Internet Amazon Leo xảy ra khoảng 10 phút sau khi bay nhưng vấn đề phát sinh ngay từ lúc cất cánh.ULA giải thích,những dấu hiệu ban đầu cho thấy ngay sau lúc cất cánh,tầng đẩy của tên lửa hoạt động kém hiệu quả,dẫn đến việc tách tầng diễn ra ở độ cao thấp và chưa đạt đủ vận tốc tối thiểu để bay vào quỹ đạo.Tên lửa Vulcan Centaur hai tầng là phiên bản kế nhiệm của tên lửa Atlas V do ULA sản xuất,sẽ ngừng hoạt động sau 6 chuyến bay nữa. Tên lửa Atlas V có tỷ lệ phóng thành công 100%,nhưng sử dụng động cơ RD-180 của Nga. Sau khi Nga sáp nhập bán đảo Crimea của Ukraine vào năm 2014,Quốc hội Mỹ yêu cầu ULA chấm dứt phụ thuộc vào động cơ Nga cho các vụ phóng phục vụ an ninh quốc gia.Vulcan ra mắt vào tháng 1/2024 và tính đến nay đã phóng 5 lần,trong đó có 3 nhiệm vụ gặp vấn đề. Ở chuyến bay thứ hai và thứ tư tương ứng diễn ra vào tháng 10/2024 và tháng 2,vòi phun ở một động cơ đẩy phụ trợ nhiên liệu rắn (SRB) của Vulcan rơi ra khoảng 30 giây sau khi rời bệ phóng.

Tên lửa Vulcan phóng thất bại,phá hủy 40 vệ tinh AmazonTên lửa Vulcan cất cánh như dự kiến nhưng không thể bay tới quỹ đạo hôm 15/11. Video: ULATrong cả hai lần,tên lửa vượt qua vấn đề và đưa tải trọng vào quỹ đạo thành công. Tuy nhiên,sau sự cố thứ hai,Lực lượng Không gian Mỹ tạm dừng các nhiệm vụ phóng an ninh quốc gia bằng tên lửa Vulcan cho đến khi ULA giải quyết trục trặc ở vòi phun SRB.Theo Space Policy,ULA sau khi cải tiến thiết kế và quy trình vòi phun ở lần phóng này,mọi chỉ số cho thấy 6 động cơ đẩy nhiên liệu rắn hoạt động như bình thường. Tầng trên Centaur V của Vulcan trang bị hai động cơ RL-10C cũng hoàn thành tốt vai trò nhưng không thể bù đắp sụt giảm hiệu năng từ tầng đẩy,dẫn đến nhiệm vụ phóng thất bại.Tầng đẩy của Vulcan hoạt động nhờ năng lượng từ hai động cơ BE-4 do công ty Blue Origin của nhà sáng lập Amazon Jeff Bezos sản xuất. Thông báo mới của ULA không chỉ rõ nguyên nhân chính xác với tầng đẩy nhưng nếu kết quả điều tra sâu hơn phát hiện lỗi nghiêm trọng ở động cơ BE-4,điều đó sẽ gây ảnh hưởng dây chuyền đến toàn bộ chương trình vũ trụ của Mỹ. Động cơ này cũng được dùng cho tầng đầu tiên của tên lửa New Glenn do Blue Origin chế tạo,phần cứng quan trọng đối với chương trình khám phá Mặt Trăng Artemis của NASA. New Glenn cũng đang phục hồi từ vụ nổ lớn trên bệ thử nghiệm hôm 28/5.NASA lên kế hoạch tích hợp tầng trên Centaur V vào tên lửa Hệ thống phóng không gian (SLS),phương tiện chở phi hành gia Artemis. Vì vậy,việc Centaur hoạt động bình thường trong buổi phóng hôm 15/11 là tin tốt đối với cơ quan hàng không vũ trụ Mỹ.Dù kết quả điều tra sự cố như thế nào,đình chỉ Vulcan sẽ là vấn đề lớn vì Mỹ không có nhiều tên lửa mạnh,hai trong số đó là Vulcan và New Glenn hiện không hoạt động. Do đó,Vulcan và New Glenn chịu sức ép lớn phải phục hồi nhanh chóng vì quốc gia đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt tên lửa phóng trong vài năm tới. SpaceX dự định dừng hoạt động tên lửa Falcon 9 và Falcon Heavy để chuyển tải trọng phóng sang Starship tái sử dụng hoàn toàn. Trong thời gian ban đầu,công ty cũng ưu tiên sử dụng Starship để xây dựng chòm vệ tinh băng thông rộng Starlink thế hệ mới và mạng trung tâm dữ liệu AI Starmind.

Tên lửa Vulcan cất cánh hôm 15/11 từ Trạm Không gian Cape Canaveral ở Florida. Ảnh: ULASự cố của Vulcan cũng ảnh hưởng đến kế hoạch của Amazon trong việc triển khai chòm vệ tinh nhằm cạnh tranh với đối thủ Starlink. Amazon đã đặt khoảng 100 lần phóng vệ tinh trên nhiều loại tên lửa để xây dựng chòm Amazon Leo gồm hơn 3.200 vệ tinh. 38 lượt đặt chỗ trong số đó có Vulcan và buổi phóng gần nhất đánh dấu lần đầu tiên tên lửa này chở vệ tinh Amazon Leo lên quỹ đạo.Các tên lửa khác Amazon đã đặt chỗ là Atlas V,New Glenn,Falcon 9 và Ariane 6 của Arianespace. Dự kiến Vulcan sẽ chở hơn 1.500 vệ tinh thế hệ đầu tiên của Amazon,nhiều hơn bất kỳ tên lửa nào khác trong chương trình.Geekwire đưa tin trước ngày 15/11,Amazon đã phóng 396 vệ tinh cho chòm Amazon Leo tại Redmond với 14 nhiệm vụ thành công từ tháng 4/2025,gần đây nhất là buổi phóng Atlas 5 vào tháng 7. Ủy ban Truyền thông Liên bang đã cho phép Amazon tiếp tục triển khai vệ tinh sau khi không đạt thời hạn 30/7 để đưa 1.616 vệ tinh vào hoạt động. Công ty vẫn còn thời gian đến ngày 30/7/2029 để triển khai toàn bộ 3.232 vệ tinh.Amazon cho biết họ dự định bắt đầu dịch vụ Internet thương mại cuối năm nay thông qua Leo. Lần phóng Leo tiếp theo sẽ diễn ra bằng tên lửa Ariane 6 chở 36 vệ tinh,diễn ra sớm nhất vào ngày 23/11 từ Guiana thuộc Pháp.
An Khang tổng hợp