Vì sao học sinh ngày càng ngại học,thiếu tôn trọng và bạo lực với giáo viên?

Nguyễn Thị Vân HồngGiáo viênHọc sinh đánh cô giáo tại bục giảng là biểu hiện của sự lệch chuẩn trong mối quan hệ thầy - trò.Một trong những điều đáng lo ngại của giáo dục hiện nay không chỉ là tình trạng một bộ phận học sinh thiếu động lực học tập,ngại khó,ngại rèn luyện mà còn là sự xuống cấp trong thái độ ứng xử với thầy cô.Từ việc không nghe lời,cãi lại giáo viên,xúc phạm bằng lời nói đến những hành vi nghiêm trọng như đe dọa,hành hung thầy cô,tất cả đặt ra câu hỏi: Điều gì đang xảy ra với văn hóa học đường và trách nhiệm giáo dục của gia đình?Cần khẳng định rằng,chưa có đủ dữ liệu để kết luận tất cả những hiện tượng này đều đang gia tăng trên phạm vi cả nước. Tuy nhiên,những vụ việc được phản ánh thời gian qua cho thấy các biểu hiện lệch chuẩn trong quan hệ thầy trò là vấn đề rất đáng quan tâm.Đặc biệt,có một nguyên nhân cần được nhìn nhận thẳng thắn: Sự suy giảm niềm tin và thái độ tôn trọng của một bộ phận phụ huynh đối với nhà trường,giáo viên đang tác động tiêu cực đến nhận thức,hành vi của chính con em họ.1. Khi cha mẹ không tôn trọng rất khó đòi hỏi con cái biết kính trọng thầy côGia đình là môi trường giáo dục đầu tiên và cha mẹ chính là những người thầy đầu tiên của mỗi đứa trẻ.Một học sinh có thể được dạy ở trường rằng phải lễ phép,kính trọng thầy cô,nhưng nếu về nhà thường xuyên nghe cha mẹ chê bai giáo viên,phủ nhận cách dạy của nhà trường,thậm chí dùng những lời lẽ xúc phạm thầy cô,thì những bài học đạo đức ấy rất dễ bị vô hiệu hóa.Đáng lo ngại là có những phụ huynh,khi con bị nhắc nhở vì vi phạm nội quy,thay vì tìm hiểu nguyên nhân,lại lập tức bênh vực con,quy trách nhiệm cho giáo viên.Con không làm bài tập,cha mẹ cho rằng thầy cô giao bài quá nhiều.

Con bị phê bình,cha mẹ cho rằng giáo viên thiếu tâm lý.

Con bị xử lý kỷ luật,cha mẹ cho rằng nhà trường gây áp lực,làm tổn thương con.Tất nhiên,giáo viên có thể sai và phụ huynh hoàn toàn có quyền phản ánh. Nhưng bảo vệ quyền lợi chính đáng của con khác hoàn toàn với việc bênh vực con một cách vô điều kiện.Khi đứa trẻ nhận ra rằng bất cứ hành vi sai trái nào của mình cũng có thể được cha mẹ biện hộ,thậm chí quay lại gây áp lực với giáo viên,trẻ sẽ dần mất đi ý thức chịu trách nhiệm về hành vi của bản thân.Một đứa trẻ thường xuyên chứng kiến cha mẹ coi thường thầy cô rất khó hình thành sự tôn trọng thực sự đối với người đang giáo dục mình.2. Văn hóa "bóc phốt" trên mạng xã hội đang làm tổn thương mối quan hệ gia đình - nhà trườngMạng xã hội đã tạo điều kiện để phụ huynh phản ánh những bất cập trong giáo dục. Đây là một quyền chính đáng và cần được tôn trọng.Tuy nhiên,điều đáng lo ngại là một bộ phận phụ huynh có xu hướng đưa mọi mâu thuẫn,bức xúc với giáo viên và nhà trường lên mạng xã hội trước khi tìm hiểu đầy đủ sự việc.Chỉ từ lời kể một phía của học sinh,một đoạn ghi âm,một video bị cắt khỏi bối cảnh,giáo viên có thể lập tức trở thành đối tượng bị chỉ trích,xúc phạm,thậm chí bị công kích tập thể.Có những sự việc đáng lẽ có thể giải quyết bằng một cuộc trao đổi giữa phụ huynh và giáo viên,lại bị đẩy thành cuộc tranh cãi công khai với hàng nghìn bình luận.Điều này dẫn đến ba hệ lụy nghiêm trọng:Thứ nhất,uy tín của giáo viên có thể bị tổn hại trước khi sự việc được xác minh khách quan.Thứ hai,giáo viên trở nên dè dặt,ngại nhắc nhở,ngại xử lý vi phạm vì lo sợ bị ghi âm,quay phim,đưa lên mạng.Thứ ba,và cũng là điều đáng sợ nhất,học sinh có thể hình thành suy nghĩ rằng thầy cô không còn là người cần được tôn trọng,bởi chỉ cần có mâu thuẫn,các em đã có thể nhờ cha mẹ hoặc mạng xã hội gây sức ép.Khi người lớn biến mạng xã hội thành công cụ gây áp lực thay cho đối thoại,trẻ em cũng có thể học cách dùng sự công kích thay cho lý lẽ.Tuy nhiên,cần phân biệt rõ việc đăng tải thông tin sai lệch,xúc phạm giáo viên với việc công khai bằng chứng về bạo lực,xâm hại hoặc sai phạm nghiêm trọng. Không thể nhân danh bảo vệ uy tín nhà trường để hạn chế quyền tố giác chính đáng của phụ huynh và học sinh.3. Khi giáo viên mất dần quyền uy giáo dục,kỷ luật học đường sẽ bị ảnh hưởngQuyền uy của người thầy không phải là quyền áp đặt hay bắt học sinh phục tùng vô điều kiện. Đó là uy tín được hình thành từ kiến thức,nhân cách,sự công bằng và trách nhiệm giáo dục.Tuy nhiên,muốn giáo viên thực hiện được trách nhiệm giáo dục,họ phải có điều kiện để nhắc nhở,uốn nắn và xử lý những hành vi vi phạm một cách đúng quy định.Một nghịch lý đang xuất hiện: Xã hội yêu cầu giáo viên phải giáo dục học sinh nghiêm túc,nhưng đôi khi lại không chấp nhận việc giáo viên nhắc nhở hoặc áp dụng những biện pháp kỷ luật phù hợp.Học sinh vi phạm,giáo viên không thể làm ngơ. Nhưng khi giáo viên nhắc nhở,có phụ huynh lại phản ứng gay gắt,yêu cầu giải trình,xin lỗi,thậm chí đe dọa đưa sự việc lên mạng.Nếu tình trạng này kéo dài,một số giáo viên có thể lựa chọn cách an toàn nhất là hạn chế can thiệp. Và khi người thầy không còn đủ sự tự tin để thực hiện trách nhiệm giáo dục,người chịu thiệt thòi cuối cùng chính là học sinh.Một nền giáo dục không thể phát triển lành mạnh nếu giáo viên phải dành quá nhiều tâm sức để tự bảo vệ mình trước những phản ứng thiếu thiện chí,thay vì tập trung dạy học và giáo dục học sinh.4. Nhiều gia đình đang nhầm lẫn giữa yêu thương con và nuông chiều conNgày nay,trẻ em được quan tâm và bảo vệ nhiều hơn. Đây là một tiến bộ tích cực. Nhưng một số gia đình lại hiểu sai việc tôn trọng trẻ,coi mọi mong muốn của con đều phải được đáp ứng và mọi sự không hài lòng của con đều là lỗi của người khác.Trẻ không thích học thì được giảm yêu cầu.

Trẻ không thích giáo viên thì cha mẹ lập tức phản đối.

Trẻ vi phạm nội quy thì gia đình tìm lý do để bào chữa.Dần dần,trẻ có thể hình thành tâm lý đề cao quyền lợi cá nhân nhưng thiếu ý thức về nghĩa vụ và trách nhiệm.Các em muốn được tôn trọng nhưng chưa biết tôn trọng người khác; muốn được lắng nghe nhưng không chấp nhận lời góp ý; muốn được bảo vệ nhưng không sẵn sàng chịu trách nhiệm khi mắc lỗi.Yêu thương con không có nghĩa là bảo vệ con khỏi mọi lời phê bình. Giáo dục con trưởng thành phải bao gồm cả việc giúp con biết nhận lỗi,sửa lỗi và chấp nhận những giới hạn cần thiết.5. Vì sao một bộ phận học sinh ngày càng thiếu động lực học tập?Thái độ thiếu tôn trọng thầy cô và tình trạng ngại học có thể liên quan với nhau,nhưng không nên xem chúng là một hiện tượng duy nhất.Có nhiều nguyên nhân khiến học sinh không còn hứng thú học tập.

Trước hết là sức hấp dẫn của điện thoại thông minh,trò chơi điện tử,mạng xã hội và những nội dung giải trí ngắn. Việc tiếp xúc quá nhiều với các hình thức giải trí mang lại phần thưởng tức thời có thể khiến một số học sinh khó kiên trì với những nhiệm vụ đòi hỏi tập trung và nỗ lực lâu dài.Thứ hai là áp lực thành tích và chương trình học. Khi học sinh không nhìn thấy ý nghĩa thực tế của việc học,hoặc liên tục trải nghiệm thất bại,các em dễ nảy sinh tâm lý chán nản,chống đối.Thứ ba là sự thiếu đồng hành thực chất của gia đình. Có cha mẹ rất quan tâm đến điểm số nhưng ít quan tâm đến quá trình học tập,cảm xúc,các mối quan hệ và những khó khăn mà con đang gặp phải.Thứ tư là những hạn chế từ chính nhà trường: phương pháp giảng dạy chưa hấp dẫn,cách ứng xử thiếu tinh tế,đánh giá chưa công bằng hoặc chưa phát hiện kịp thời những khó khăn tâm lý của học sinh.Đặc biệt,khi gia đình thường xuyên phủ nhận vai trò của giáo viên,một số học sinh càng có thêm lý do để xem nhẹ yêu cầu học tập và kỷ luật.Như vậy,không thể quy toàn bộ tình trạng học sinh ngại học cho phụ huynh,nhưng thái độ của phụ huynh đối với giáo dục có ảnh hưởng quan trọng đến động lực và ý thức học tập của con.6. Từ cãi lại thầy cô đến hành hung giáo viên: Sự đổ vỡ của những giới hạn ứng xửCần phân biệt giữa việc học sinh tranh luận,bày tỏ quan điểm khác với giáo viên và hành vi xúc phạm,đe dọa hoặc sử dụng bạo lực.

Học sinh có quyền phản biện,có quyền không đồng ý với thầy cô. Một môi trường giáo dục tiến bộ phải khuyến khích điều đó.Nhưng phản biện phải có văn hóa,có lý lẽ và tôn trọng người đối thoại.

Khi học sinh dùng lời nói để lăng mạ,đe dọa hoặc hành hung giáo viên,hành vi ấy đã vượt qua giới hạn của bất đồng thông thường.Những hành vi nghiêm trọng này thường không thể giải thích bằng một nguyên nhân đơn lẻ. Chúng có thể liên quan đến khả năng kiểm soát cảm xúc,cách giáo dục trong gia đình,ảnh hưởng từ bạn bè,môi trường mạng,những xung đột tích tụ và cả cách xử lý tình huống của người lớn.Tuy nhiên,nếu gia đình thường xuyên thể hiện thái độ thù địch với nhà trường,bênh vực mọi hành vi của con,trẻ có thể hiểu sai rằng việc chống đối giáo viên là điều được chấp nhận.Khi người lớn không đặt ra giới hạn cho hành vi của trẻ,đừng ngạc nhiên nếu một ngày trẻ vượt qua cả những giới hạn đạo đức và pháp luật.7. Muốn khôi phục văn hóa học đường,trước hết người lớn phải thay đổiĐể xây dựng môi trường giáo dục an toàn,có kỷ cương,cần khôi phục mối quan hệ hợp tác và tin cậy giữa gia đình với nhà trường.

Phụ huynh cần hiểu rằng thầy cô không phải người đối lập với mình trong quá trình giáo dục con. Cha mẹ và giáo viên có thể khác nhau về cách nhìn nhận một vấn đề,nhưng phải cùng hướng đến mục tiêu giúp học sinh trưởng thành.Khi có bất đồng,phụ huynh cần trao đổi trên tinh thần tôn trọng,tìm hiểu thông tin từ nhiều phía,sử dụng các kênh phản ánh phù hợp và không vội kết luận khi chưa có đủ căn cứ.Nhà trường cũng phải thực sự cầu thị,minh bạch,tiếp nhận phản ánh kịp thời,xử lý nghiêm giáo viên vi phạm và bảo vệ giáo viên trước những hành vi vu khống,xúc phạm.Giáo viên cần giữ gìn chuẩn mực nghề nghiệp,nâng cao năng lực sư phạm,đối thoại với học sinh bằng sự công bằng và tôn trọng.Đặc biệt,cha mẹ phải làm gương trong cách ứng xử với thầy cô.Có thể không đồng tình với giáo viên,nhưng không nên tùy tiện xúc phạm họ trước mặt con.Có thể phản ánh sai phạm,nhưng phải dựa trên sự thật.Có thể bảo vệ con,nhưng không được bao che cho những hành vi sai trái của con.Bởi một đứa trẻ cần được dạy rằng: Không phải cứ mình không hài lòng thì người khác có lỗi. Không phải cứ mình được yêu thương thì mình có quyền làm tổn thương người khác.Đừng để chính người lớn phá vỡ những giá trị mà nhà trường đang cố gắng xây dựng. Chúng ta không thể dạy học sinh kính trọng thầy cô trong khi chính người lớn lại tùy tiện xúc phạm giáo viên.Không thể yêu cầu học sinh ứng xử văn minh nếu cha mẹ giải quyết bất đồng bằng những lời lẽ công kích trên mạng xã hội. Không thể mong học sinh có ý thức kỷ luật nếu mỗi lần các em vi phạm,người lớn lại tìm mọi cách để bao biện.Và càng không thể yêu cầu nhà trường giáo dục học sinh nghiêm túc nếu giáo viên không được bảo vệ khi thực hiện đúng trách nhiệm của mình.Tôn trọng thầy cô không có nghĩa là thần thánh hóa người thầy hay bỏ qua những sai phạm trong giáo dục. Tôn trọng thầy cô là tôn trọng một nghề nghiệp,tôn trọng những giá trị chuẩn mực và tôn trọng chính quá trình trưởng thành của con em mình.Một phụ huynh có thể thắng trong cuộc tranh cãi với giáo viên,có thể khiến một bài đăng chỉ trích nhà trường nhận được hàng nghìn lượt hưởng ứng. Nhưng nếu sau câu chuyện ấy,đứa trẻ học được rằng có thể coi thường thầy cô,không cần nhận lỗi và không phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình,thì đó là một cái giá quá đắt.Điều đáng sợ nhất không phải là một đứa trẻ cãi lại thầy cô,mà là khi đứa trẻ ấy tin rằng mình có quyền xúc phạm thầy cô và luôn có người lớn đứng ra bảo vệ.Vì vậy,muốn giữ gìn kỷ cương trường học,trước hết phải xây dựng lại sự đồng thuận về các giá trị giáo dục giữa gia đình,nhà trường và xã hội.

Đừng để những đứa trẻ mất đi sự tôn trọng đối với người thầy chỉ vì cách ứng xử thiếu chuẩn mực của người lớn.Nguyễn Thị Vân Hồng