Nhiều nghiên cứu về an toàn giao thông,trong đó có phân tích từ các nghiên cứu lái xe thực tế tại Mỹ,cho thấy tài xế không cần mất tập trung trong thời gian dài để gặp nguy hiểm. Một nghiên cứu công bố trên New England Journal of Medicine vào 2013 chỉ ra rằng chỉ cần rời mắt khỏi đường hơn 2 giây,nguy cơ tai nạn có thể tăng gần 4 lần. Những khoảnh khắc rất ngắn này,như liếc nhanh màn hình điện thoại,chỉnh điều hòa hay suy nghĩ thoáng qua,được các nhà nghiên cứu xếp vào nhóm "mất tập trung vi mô" (micro distraction),tức dạng mất tập trung ngắn hạn.
Khái niệm này mô tả tình trạng sự chú ý của tài xế bị gián đoạn trong một đến vài giây,không đủ lâu để tài xế nhận ra bản thân đang mất tập trung,nhưng đủ để làm đứt quãng quá trình quan sát liên tục. Trên cao tốc,nơi phương tiện di chuyển với tốc độ cao và tình huống thay đổi nhanh,những gián đoạn ngắn này có thể tạo ra một khoảng mù nguy hiểm,khiến tài xế không kịp nắm bắt diễn biến phía trước.
Khoảnh khắc xe tải tông ôtô 5 chỗ trên cao tốc Cam Lâm - Vĩnh Hảo
Khoảnh khắc xe tải tông ôtô 5 chỗ trên cao tốc Cam Lâm - Vĩnh Hảo,ngày 14/3. Video: Hoàng Sao
Vì sao lái xe trên cao tốc dễ gây mất tập trung vi mô?
Khác với đường đô thị nhiều giao cắt và biến động,cao tốc thường tạo cảm giác ổn định trong thời gian dài. Khi xe chạy đều và ít phải xử lý tình huống,não bộ có xu hướng giảm tải,chuyển sang trạng thái hoạt động tự động thay vì duy trì mức tập trung cao liên tục. Tài xế khi đó vẫn điều khiển xe nhưng mức độ chú ý đã suy giảm,dễ rơi vào trạng thái lái theo quán tính,tức điều khiển xe nhưng mức độ chú ý đã suy giảm. Lúc này,các gián đoạn chú ý ngắn dễ xảy ra hơn. Khi não không còn phải xử lý nhiều thông tin,nó dễ trôi sang suy nghĩ khác hoặc vô thức thực hiện những hành vi như liếc nhìn điện thoại,chỉnh điều hòa.
Nhà tâm lý trị liệu Natacha Duke,thuộc Cleveland Clinic - một hệ thống y tế phi lợi nhuận tại Mỹ,cho biết trong bài viết đăng tháng 8/2022 rằng não bộ cần được kích thích liên tục về mặt thị giác để duy trì phản xạ ở mức cao. Khi hành trình trở nên đơn điệu,khả năng phản ứng và xử lý tình huống sẽ giảm,khiến tài xế dù vẫn làm chủ tay lái nhưng có thể bỏ sót các thông tin quan trọng như biển báo,lối ra hoặc diễn biến phía trước. Hiện tượng này còn được gọi là "thôi miên cao tốc".
Dạng mất tập trung này khác với buồn ngủ hay việc sử dụng điện thoại có chủ ý ở chỗ nó không có dấu hiệu rõ ràng. Tài xế có thể vẫn tỉnh táo,mắt vẫn hướng về phía trước,nhưng mức độ chú ý đã không còn như ban đầu.
Những đoạn đường dài,ít cảnh vật dễ khiến tài xế bị "thôi miên cao tốc". Ảnh: Hồ Tân
Khoảng mù nguy hiểm khi mất tập trung chỉ vài giây
Ở tốc độ cao tốc,cảm nhận về thời gian và khoảng cách của tài xế thường kém trực quan so với đi trong phố. Khi xe chạy khoảng 100 km/h,mỗi giây tương đương gần 28 m,tức tài xế chỉ cần rời mắt khỏi đường trong 2-3 giây,chiếc xe đã đi hơn 60-90 m.
Trong quãng đường đó,một tình huống bình thường có thể nhanh chóng trở nên nguy hiểm. Xe phía trước có thể giảm tốc đột ngột,chuyển làn,hoặc một sự cố bất ngờ xuất hiện. Khi tài xế quan sát lại phía trước,khoảng cách an toàn đã bị rút ngắn đáng kể và thời gian phản ứng không còn đủ để xử lý.
Cách hạn chế mất tập trung vi mô khi lái xe
Để hạn chế tình trạng mất tập trung vi mô,tài xế cần duy trì trạng thái chú ý liên tục trong suốt hành trình. Trước khi vào cao tốc,tài xế cần đảm bảo cơ thể đủ tỉnh táo và trước đó ngủ đủ giấc.
Trong quá trình di chuyển,tài xế nên chủ động quan sát biển báo,phương tiện xung quanh và diễn biến phía trước để duy trì mức chú ý liên tục. Những nội dung nghe có tính tương tác như tin tức hoặc podcast cũng có thể giúp tăng sự chú ý mà không quá gây phân tâm. Quan trọng hơn,tài xế cần hạn chế tối đa các hành vi khiến mắt rời khỏi đường,dù chỉ trong thời gian rất ngắn như chỉnh điều hòa,màn hình hay kiểm tra điện thoại. Khi xuất hiện cảm giác lơ đãng,phản xạ chậm hoặc không nhớ rõ đoạn đường vừa đi qua,tài xế nên chủ động dừng nghỉ sớm.
Hồ Tân
