Masha,một phụ nữ gốc Nga,cho biết ở quê hương cô việc tươi cười với một người không quen biết trên phố thường bị coi là có vấn đề về tâm lý. Trong khi đó ở Mỹ và nhiều quốc gia khác,đây lại là phản xạ tự nhiên thể hiện sự thiện chí.
Sự khác biệt văn hóa này khiến nụ cười ở Nga không mang ý nghĩa xã giao. Theo các chuyên gia tâm lý,người Nga coi nụ cười thiếu lý do là sự giả tạo,thậm chí nghi ngờ sự chân thành của đối phương. Điều này khiến du khách nước ngoài thường lầm tưởng người bản địa lạnh lùng.
Trẻ em hân hoan ăn mừng tại một buổi lễ ở Kazminskoye,Nga,năm 2015. Ảnh: Eduard Korniyenko / Reuters
Các nhà nghiên cứu đưa ra hai lý do chính để lý giải sự khác biệt này.
Đầu tiên là ranh giới về khoảng cách xã hội. Người Mỹ thường đề cao không gian cá nhân. Khi phải tiếp xúc với người lạ,họ e dè và thường dùng nụ cười như một "chất bôi trơn" để tạo cảm giác an toàn,thân thiện. Ngược lại,người Nga phân định rất rạch ròi giữa "người nhà" và "người ngoài". Họ không cảm thấy áp lực hay có trách nhiệm phải cười với những người mình không quen biết.
Thứ hai,đặc điểm này bắt nguồn từ phương pháp giáo dục gia đình. Ở Mỹ,cha mẹ thường đánh đồng nụ cười với sự ngoan ngoãn. Trẻ em từ nhỏ đã nhận ra việc tỏ ra vui vẻ là cách để được người lớn khen ngợi.
Trái lại,phụ huynh Nga không ép con cái phải che giấu cảm xúc thật. Trẻ em nước này được phép bộc lộ sự tức giận hay thất vọng thoải mái hơn. "Trẻ em Nga chỉ mỉm cười khi thực sự hạnh phúc. Với họ,đó là cảm xúc chân thật chứ không phải một kỹ năng sinh tồn trong xã hội",giáo sư Putnam,Đại học Quốc gia Novosibirsk (Nga) giải thích.
Tại xứ sở bạch dương,nụ cười nơi công cộng nếu có,thường rất nhẹ nhàng,kín đáo và chỉ dành cho người quen. Việc cười lớn,hở răng bị coi là thiếu tinh tế. Những nụ cười rạng rỡ nhất luôn được họ giữ lại cho gia đình và bạn bè thân thiết phía sau cánh cửa nhà.
Quan niệm này còn thể hiện rõ trong các bức ảnh kỷ niệm. Trước ống kính,người Nga thường ngay lập tức thu lại nụ cười và giữ vẻ mặt nghiêm túc. Với họ,bức ảnh là thứ tồn tại vĩnh viễn và mang tính công khai,nên diện mạo cần phải đoan trang nhất. Đó là lý do trong các cuốn album cũ,người Nga hiếm khi cười dù đang trong kỳ nghỉ hay dự tiệc tùng.
Sự đối lập văn hóa này đôi khi tạo ra những tình huống dở khóc dở cười. Tại các sự kiện quốc tế,khi du khách phương Tây giữ thói quen tươi cười lúc gọi món hay hỏi đường,nhiều người Nga bản địa phải cố "gồng mình" đáp lại bằng những nụ cười gượng gạo để chiều lòng khách.
Minh Phương (Theo Conversation,The Atlantic)
