Từ xe bọc thép đến vệ sĩ 24/24 - cách các nước bảo vệ thẩm phán

Ngày 23/5/1992,cao tốc nối sân bay Punta Raisi với đảo Sicily,Italy,bất ngờ rung chuyển. Nửa tấn thuốc nổ cài dưới mặt đường phát nổ đúng lúc đoàn xe hộ tống thẩm phán Giovanni Falcone đi qua.Mặt đường bị xé toạc thành một hố sâu hàng chục mét. Chiếc xe bọc thép chở ông Falcone cùng vợ bị hất tung khỏi mặt đường. Ba vệ sĩ đi trên xe dẫn đoàn tử vong tại chỗ.57 ngày sau,người bạn thân và cũng là cộng sự của Falcone,Thẩm phán Paolo Borsellino,tiếp tục trở thành mục tiêu. Một chiếc Fiat chứa gần 100 kg thuốc nổ phát nổ ngay trước nhà mẹ ông tại Palermo,cướp đi sinh mạng vị thẩm phán cùng năm cảnh sát bảo vệ.Xe của thẩm phán Paolo Borsellino cháy rụi sau vụ đánh bom,chỉ 57 ngày sau vụ ám sát đồng nghiệp của ông. Ảnh: ReutersHai vụ đánh bom không chỉ gây chấn động Italy mà còn làm thay đổi cách thế giới nhìn nhận về sự an toàn của những người cầm cân nảy mực.Trước đó,nhiều quốc gia coi việc bảo vệ thẩm phán chủ yếu là giữ gìn trật tự trong phòng xử án hoặc bảo đảm họ có thể làm việc mà không bị can thiệp.Nhưng khi mafia đủ sức đặt bom giữa ban ngày để ám sát một thẩm phán ngay trên đường cao tốc,mọi chuyện đã khác.Lựa chọn giữa công lý và mạng sốngBảo vệ thẩm phán hiện trở thành một chính sách tư pháp quan trọng ở nhiều quốc gia,bởi họ hiểu đây không phải là sự ưu ái dành cho một nhóm công chức mà là khoản đầu tư cho công lý. Nếu người xét xử luôn phải phấp phỏng vì tính mạng của bản thân và gia đình,họ khó có thể giữ được sự độc lập và công tâm.Câu chuyện của hai thẩm phán chống mafia là bài học đau đớn. Từ cuối thập niên 1970 đến đầu những năm 1990,tổ chức mafia Cosa Nostra gần như kiểm soát Sicily. Mafia không chỉ thao túng hoạt động kinh doanh mà còn cài người vào chính quyền địa phương,cảnh sát,doanh nghiệp và cả hệ thống chính trị. Những người dám chống lại chúng thường có kết cục bi thảm.Giovanni Falcone là một trong số ít thẩm phán không chấp nhận điều đó.Ông cùng Paolo Borsellino là những người tiên phong áp dụng phương pháp điều tra "lần theo dòng tiền",phân tích cấu trúc tổ chức của mafia thay vì chỉ xử lý từng vụ án riêng lẻ.Nhờ lời khai của các thành viên mafia đào tẩu và hàng nghìn tài liệu thu thập được,hai ông góp phần tổ chức phiên "Maxi Trial" nổi tiếng năm 1986-1987,đưa gần 500 thành viên Cosa Nostra ra trước vành móng ngựa. Hơn 300 người bị kết án với tổng mức án lên tới hàng nghìn năm tù.Đó là chiến thắng chưa từng có của hệ thống tư pháp Italy. Nhưng cũng từ đây,Falcone hiểu rằng mình gần như đã ký vào "bản án tử hình" của chính mình.Ngay trước khi bị ám sát,Giovanni Falcone không còn cuộc sống của một công chức bình thường.Ông di chuyển bằng xe chống đạn,luôn có đoàn xe hộ tống nhiều lớp. Lịch trình thay đổi liên tục để tránh bị theo dõi. Những cung đường quen thuộc được kiểm tra kỹ trước khi đoàn xe đi qua. Nhà riêng được lực lượng an ninh giám sát thường trực. Mỗi lần xuất hiện trước công chúng đều có cảnh sát vũ trang đi cùng.Những biện pháp ấy ngày nay nghe có vẻ quen thuộc với nguyên thủ quốc gia hoặc nhân chứng đặc biệt,nhưng vào thời điểm đó,việc áp dụng cho một thẩm phán là điều hiếm thấy.Thế nhưng tất cả vẫn không đủ.Mafia đã dành nhiều tháng theo dõi,tính toán chính xác thời gian máy bay hạ cánh,tốc độ di chuyển của đoàn xe và vị trí thuận lợi nhất để kích nổ khối thuốc nổ khổng lồ giấu dưới lòng đường cao tốc.Thu1ea9m phu00e1n Giovanni Falcone luu00f4n u0111u01b0u1ee3c an ninh hu1ed9 tu1ed1ng,nhu01b0ng vu1ee5 u0111u00e1nh bom do mafia du00e0n du1ef1ng vu1eabn diu1ec5n ra. u1ea2nh: Cru00f3nicas anti mafia"'>Sau cái chết của Falcone và Borsellino,cả Italy rúng động. Hàng chục nghìn người xuống đường. Các cuộc biểu tình đòi nhà nước phải bảo vệ những người thực thi công lý lan rộng khắp đất nước.Từ sau năm 1992,Italy tiến hành hàng loạt cải cách mạnh mẽ. Các thẩm phán phụ trách án mafia hoặc tội phạm có tổ chức được xếp vào nhóm đối tượng cần bảo vệ đặc biệt. Nhiều người phải sống nhiều năm dưới sự hộ tống 24/24h,sử dụng xe bọc thép,thay đổi lộ trình di chuyển mỗi ngày. Trong các trường hợp nguy cơ cao,lực lượng an ninh còn bảo vệ cả người thân và nơi ở của họ.Đây được xem là một trong những mô hình bảo vệ thẩm phán toàn diện đầu tiên của thế giới hiện đại.Bảo vệ cả dữ liệu cá nhânỞ Mỹ,hung thủ đôi khi không cần đến chất nổ hay súng trường để tấn công đoàn xe hộ tống. Chỉ cần một địa chỉ nhà được công khai trên Internet cũng đủ dẫn hắn đến cửa.Chiều 19/7/2020,một người đàn ông mặc đồng phục của hãng chuyển phát nhanh FedEx gõ cửa nhà của thẩm phán liên bang Esther Salas tại bang New Jersey. Gia đình bà nghĩ đó chỉ là một nhân viên giao hàng bình thường. Con trai 20 tuổi của nữ thẩm phán ra mở cửa.Ngay khi cánh cửa hé mở,kẻ lạ mặt rút súng bắn nhiều phát. Con trai thẩm phán gục xuống và tử vong tại chỗ. Chồng của bà lao ra cứu con,cũng bị bắn trọng thương.Thời điểm xảy ra vụ việc,bà Salas đang làm việc dưới tầng hầm,may mắn thoát chết.Hung thủ sau đó được xác định là Roy Den Hollander,một luật sư từng tham gia nhiều vụ án và nuôi mối hận với hệ thống tòa án. Trước khi tự sát,hắn để lại tài liệu cho thấy đã thu thập thông tin về nhiều thẩm phán liên bang khác.Điều khiến dư luận Mỹ bàng hoàng không chỉ là vụ giết người ngay trước cửa nhà một thẩm phán,mà còn bởi cách hung thủ tìm được mục tiêu.Hắn không phải thực hiện một cuộc điều tra phức tạp nào. Địa chỉ nơi ở,ảnh ngôi nhà,thông tin gia đình,số điện thoại và nhiều dữ liệu cá nhân của thẩm phán đều có thể được tìm thấy trên các trang dữ liệu công khai trên Internet.Sau vụ án,Quốc hội Mỹ thúc đẩy việc ban hành Đạo luật Daniel Anderl Judicial Security and Privacy Act,mang tên chính người con trai đã thiệt mạng của bà.Đạo luật này tập trung vào một khía cạnh hoàn toàn mới: Bảo vệ dữ liệu cá nhân của thẩm phán.Theo đó,các công ty thu thập và kinh doanh dữ liệu phải xóa hoặc hạn chế công khai thông tin nhận dạng,địa chỉ nhà,số điện thoại,biển số xe,vị trí bất động sản của các thẩm phán liên bang và gia đình họ.Lực lượng U.S. Marshals Service,cơ quan chịu trách nhiệm bảo vệ hệ thống tư pháp liên bang,cũng mở rộng đáng kể phạm vi công việc.Không chỉ bảo vệ hơn 2.700 thẩm phán liên bang và hàng trăm tòa án trên khắp nước Mỹ,lực lượng này còn lắp đặt hệ thống camera,chuông báo động,cảm biến an ninh tại nhà riêng của nhiều thẩm phán có nguy cơ cao.Những lời đe dọa trên mạng xã hội,email hay điện thoại đều được đánh giá và điều tra. Khi cần thiết,lực lượng chức năng sẽ khảo sát nơi ở,tư vấn thay đổi thói quen sinh hoạt,bố trí bảo vệ cho người thân thẩm phán.Lực lượng canh gác trước nhà riêng thẩm phán Mỹ. Ảnh: ABC,NBCBảo vệ cả dữ liệu cá nhânỞ châu Âu,Hà Lan cũng phải thay đổi cách bảo vệ thẩm phán khi nước này bị biến thành trung tâm trung chuyển ma túy của nhiều băng nhóm quốc tế.Những năm gần đây,các phiên tòa xét xử tội phạm ma túy quy mô lớn thường được tổ chức trong các tòa án có mức độ an ninh đặc biệt.Một số khu vực dành cho thẩm phán được tách biệt hoàn toàn với công chúng. Lối đi riêng,bãi đỗ xe riêng,thang máy riêng và khu vực làm việc khép kín được thiết kế để hạn chế tối đa việc tiếp xúc ngoài ý muốn.Trong một số vụ án đặc biệt nghiêm trọng,lịch trình làm việc của thẩm phán cũng không được công khai. Thông tin về nơi làm việc và việc di chuyển được kiểm soát.Khi xe bọc thép vẫn chưa đủỞ Colombia,thập niên 1980 và đầu những năm 1990,khi các cartel ma túy của Pablo Escobar và nhiều tổ chức tội phạm khác đạt đến đỉnh cao quyền lực,việc sát hại thẩm phán,công tố viên và cảnh sát diễn ra thường xuyên đến mức nó không còn trở thành tin tức.Nhiều thẩm phán Colombia tham gia các vụ án ma túy lớn buộc phải sống dưới sự bảo vệ nghiêm ngặt. Xe chống đạn,cận vệ vũ trang,thay đổi nơi ở,thay đổi lịch trình,thậm chí sử dụng trực thăng trong một số nhiệm vụ đặc biệt không còn là điều hiếm gặp.Mexico thậm chí cân nhắc việc cho thẩm phán đeo mặt nạ khi xét xử những tội phạm có tổ chức nhằm bảo vệ họ khỏi sự trả thù tàn bạo của các băng đảng ma túy.Đề xuất này được đưa ra trong bối cảnh các băng đảng đã gây ra nhiều vụ sát hại cảnh sát trưởng,công tố viên và thành viên ngành tư pháp.Đơn cử là vụ ám sát thẩm phán Roberto Elías Martínez của Tòa án cấp cao Zacatecas,miền trung phía bắc Mexico.Khoảng 7h ngày 3/12/2022,ông vừa rời nhà ở Colonia Real del Sol tại Guadalupe,bang Zacatecas thì bị phục kích. Ông Martínez tử vong do hai phát đạn trúng đầu.Các công tố viên xác định chủ mưu là hai người từng bị ông Martínez xét xử. Từ trong trại giam,chúng đã ra lệnh cho đàn em thực hiện việc trả thù thẩm phán. Chỉ riêng tại Zacatecas,103 thẩm phán được cho là bị các băng đảng đe dọa.Hải Thư