Bài toán mức sinh thấp của siêu đô thị hơn 14 triệu dân được nêu ra tại tập huấn Luật Dân số 2025 do Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy phối hợp Chi cục Dân số TP HCM tổ chức ngày 9/4. Tổng tỷ suất sinh năm 2025 chỉ đạt 1,51 con/phụ nữ,thấp hơn nhiều so với mức thay thế 2,1. Hơn 20 năm qua,tỷ suất sinh của thành phố luôn thấp nhất cả nước,để lại nhiều hệ lụy như già hóa dân số nhanh,thiếu hụt nguồn lao động,ảnh hưởng đến an sinh xã hội.
Theo đại diện Chi cục Dân số TP HCM,áp lực chi phí sống,nhà ở,nuôi dạy con khiến nhiều người trẻ kết hôn muộn,sinh ít hoặc không muốn sinh con; trong khi hạ tầng y tế,giáo dục,môi trường sống chưa đáp ứng kỳ vọng nuôi con tốt.
Bên cạnh đó,thay đổi quan điểm sống,trình độ học vấn tăng cùng tình trạng vô sinh,phá thai gia tăng cũng góp phần kéo mức sinh xuống thấp. Năm 2025,tuổi kết hôn trung bình lần đầu tại TP HCM là 29,8,cao hơn mức 27,3 của cả nước.
GS.TS Nguyễn Thiện Nhân,nguyên Bí thư Thành ủy TP HCM,cho rằng sinh con trong thế kỷ 21 không còn là chuyện riêng mà liên quan đến vận mệnh quốc gia. Theo ông,nguyên nhân cốt lõi khiến người trẻ đô thị e ngại lập gia đình và sinh con là áp lực tài chính,đặc biệt chi phí nhà ở,giáo dục và y tế.
"Họ làm như vậy là phù hợp với thực tế,khi cho rằng nếu không nuôi con tử tế thì không nên sinh",ông nói,thêm rằng quan niệm này khác xa tư duy "trời sinh voi,trời sinh cỏ" trước đây.
Ông cảnh báo việc thiếu điều kiện nuôi dạy con có thể dẫn đến hệ quả lâu dài như những gì Hàn Quốc và Nhật Bản từng dự báo,khi dân số suy giảm mạnh nếu không có thay đổi đột phá về chính sách việc làm và điều kiện sống. Dân số trong độ tuổi lao động giảm là một trong những nguyên nhân khiến kinh tế Nhật Bản trì trệ 30 năm (1996-2025) sau 33 năm tăng trưởng vượt bậc.
Khoảng cách giữa "lương tối thiểu" và "lương đủ sống" là rào cản lớn. Lương tối thiểu chỉ đảm bảo mức sống cá nhân,trong khi quyết định sinh và nuôi con đòi hỏi thu nhập đủ để trang trải chi phí dài hạn. Khảo sát tại TP HCM cho thấy nhiều lao động thu nhập thấp không muốn sinh con hoặc phải trì hoãn kế hoạch làm cha mẹ.
Chăm sóc trẻ sơ sinh tại Bệnh viện Từ Dũ. Ảnh: Bệnh viện cung cấp
Để giải quyết vấn đề,ông Nhân đề xuất cần đảm bảo các điều kiện nền tảng như nhà ở,dịch vụ giữ trẻ từ 6 tháng tuổi,bảo hiểm y tế,thu nhập đủ sống,bảo hiểm xã hội và sự đồng thuận xã hội trong việc coi sinh con là yếu tố quan trọng với tương lai quốc gia.
TP HCM đang triển khai nhiều giải pháp nhằm cải thiện mức sinh theo hướng kết hợp chính sách hỗ trợ và truyền thông. Thành phố đã ban hành chính sách khuyến khích sinh đủ hai con,như hỗ trợ 5 triệu đồng cho phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi,đồng thời triển khai đề án chăm sóc sức khỏe toàn diện giai đoạn 2025-2030.
Song song,các đề xuất tập trung giảm gánh nặng cho gia đình trẻ như hỗ trợ nhà ở,thuế,thu nhập,thời gian nghỉ thai sản,dịch vụ giữ trẻ và chi phí nuôi con. Về lâu dài,giải pháp cốt lõi là tạo môi trường sống đủ tốt để người dân yên tâm sinh và nuôi con,đồng thời thu hút lao động nhập cư để bù đắp thiếu hụt nhân lực.
Lê Phương
