Trong 23 cầu thủ từng góp mặt tại kỳ World Cup đầu tiên trong lịch sử Bosnia năm 2014,chỉ còn đúng hai nhân chứng lịch sử vẫn đang khoác áo ĐTQG trước thềm World Cup 2026. Đó là Sead Kolasinac,"em út" của tập thể năm đó (20 tuổi). Người còn lại chính là Dzeko,vốn là trụ cột không thể thay thế từ trước khi giải đấu tại Brazil khởi tranh.
12 năm trôi qua,chân sút hay nhất lịch sử bóng đá Bosnia vẫn giữ được sự sắc sảo và tầm ảnh hưởng quan trọng ở tuổi 40,với bảng thành tích đồ sộ 147 lần ra sân và 73 bàn thắng. Kể từ khi ra mắt ĐTQG năm 2007,Dzeko luôn là nhân tố không thể thay thế,duy trì hiệu suất ghi bàn đều đặn mỗi năm trong suốt hai thập kỷ qua.
"Tuổi tác không thành vấn đề",Dzeko từng nói. Từng nhiều lần bị gán mác "hết thời","cạn năng lượng","già cỗi" hay "rỉ sét",nhưng anh vẫn có cách bật dậy. Minh chứng rõ nhất là cú đánh đầu dũng mãnh phút 86 để gỡ hòa trước Xứ Wales ở trận bán kết play-off hôm 27/3. Sau đó,Bosnia đã hoàn tất chiến thắng bằng loạt luân lưu để ghi vào chung kết gặp Italy.
Dzeko đánh đầu gỡ hòa 1-1 cho Bosnia trong trận bán kết play-off World Cup 2026 khu vực châu Âu với Xứ Wales trên sân Cardiff,Xứ Wales ngày 26/3/2026. Ảnh: AP
Dzeko phấn khích sau ghi bàn bước ngoặt cho đội nhà. Ảnh: AP
Trước Xứ Wales,tiền đạo sinh năm 1986 còn cho thấy ngọn lửa nhiệt huyết vẫn hừng hực trong lồng ngực khi có tình huống va chạm với Craig Bellamy - HLV đối thủ và là đồng đội cũ thời cả hai còn khoác áo Man City.
Dzeko chỉ còn đúng một trận thắng nữa là gia nhập "CLB" những cầu thủ từ 40 tuổi trở lên góp mặt tại một kỳ World Cup. Lịch sử giải đấu đến nay mới chỉ ghi nhận duy nhất một cầu thủ (không tính thủ môn) làm được điều này,là huyền thoại Roger Milla của Cameroon tại World Cup 1994. Năm đó,Milla đã 42 tuổi 35 ngày khi ra sân đối đầu Brazil. Bốn ngày sau,ông tiếp tục thi đấu trong trận gặp Nga và thậm chí còn ghi bàn.
Nếu cùng Bosnia vượt qua Italy,Dzeko sẽ nhập "hội 40" với Milla và một số cái tên nữa. Tiền vệ 40 tuổi Luka Modric dự kiến sẽ đeo băng thủ quân tuyển Croatia trong kỳ World Cup thứ sáu của anh. Siêu sao Cristiano Ronaldo của Bồ Đào Nha,hiện 41 tuổi,cũng sẵn sàng cho lần thứ sáu góp mặt tại ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh.
Bóng đá Italy qua "chiếc gương" Dzeko
Cuộc đấu sống còn với Italy hôm nay gợi nhớ nhiều kỷ niệm cho Dzeko. Cả 4 người con của anh đều sinh ra trên mảnh đất hình chiếc ủng trong hơn 10 năm Dzeko chinh chiến tại Serie A cho các CLB Roma,Inter rồi Fiorentina ở lượt đi mùa này.
Dzeko đã hiện diện tại Serie A từ trước khi Francesco Totti treo giày,trước khi tuyển Italy vô địch Euro 2020,trước khi Atalanta vô địch Europa League,và thậm chí trước cả khi Bologna giành vé dự Champions League. Vì thế,anh như một lời nhắc nhở cho chính bóng đá Italy về quá khứ lẫn hiện tại.
Ngược lại,bóng đá Italy cũng dành cho Dzeko sự tôn trọng lớn,không chỉ vì những bàn thắng anh đã ghi,và còn vì phong thái của một tiền đạo biết tường tận công việc của bản thân. Dzeko đã ở đó vào mùa hè 2015,khi Roma trải thảm đỏ đón anh từ Man City,với 5 triệu USD hợp đồng hỏi mượn,12,5 triệu mua đứt và 3,5 triệu phụ phí.
Từ năm 2015 đến 2026,Serie A chứng kiến sự bành trướng không ngừng của những ngoại binh,từ mức hơn 55% vào giữa thập kỷ trước,nay con số đã chạm ngưỡng 68,5% trong danh sách đăng ký và vượt quá 63% về thời lượng thi đấu. Nhưng Dzeko chưa bao giờ là một ngoại binh tầm thường.
CĐV Roma từng chào đón anh như một "vị thần". Họ từng tạo cơn sốt trên mạng xã hội với khẩu hiệu "Tình yêu là Dzeko". Nhưng theo đúng truyền thống của người Italy,những so sánh và ẩn dụ cũng bắt đầu bủa vây lấy anh,lúc là "thiên nga",khi là "xe tăng",là "máy húc",hay một phiên bản Luca Toni,một Miroslav Klose dẻo dai và đầy nghệ thuật hơn.
Dzeko từng sát cánh với Totti trong những năm cuối sự nghiệp của huyền thoại người Italy ở sân Olimpico. Ảnh: AS Roma
Nhưng rồi mùa đầu tiên khép lại,tình yêu gần như vụt tắt. Chỉ 8 bàn qua 31 trận. Mạng xã hội nghiệt ngã gọi anh là "Edin Cieco" (Edin mù) với những đoạn video tổng hợp các pha bỏ lỡ vụng về. Anh chẳng mảy may bận tâm,để rồi bùng nổ với 29 bàn tại Serie A ngay mùa kế tiếp,vượt cả Gonzalo Higuain,Mauro Icardi hay Dries Mertens - ba tiền đạo đình đám thời đó - để giành Vua phá lưới.
Tại Rome,giữa những lời tung hô và mỉa mai,mùa giải ghi 39 bàn trên mọi mặt trận ấy vẫn là rực rỡ nhất của Dzeko. "Không đâu sánh được với Roma",anh kể với Guardian về sau. "Người dân ở đó cuồng bóng đá theo nghĩa tích cực nhất. Áp lực ở Đức hay Anh dù cao cũng không thể bằng Rome. Ở Manchester,tôi có thể thong dong đi dạo,nhưng ở Rome,việc đi bộ trên phố là điều không thể".
Giữa sự ồn ào náo nhiệt của thủ đô Italy,Dzeko đã thực sự trở thành một số 9 biểu tượng. Anh cũng đã ở đó,vào ngày 29/5/2017 lịch sử,khi Totti,ở tuổi 41,nói lời chia tay bóng đá. Đứng trên thảm cỏ Olimpico,anh lặng lẽ chứng kiến một chương sử của bóng đá Italy đang phải đóng lại theo quy luật thời gian.
Nhiều năm sau,hồi tưởng lại khoảnh khắc ấy,Dzeko bộc bạch trên báo Italy Gazzetta dello Sport: "Đến giờ tôi mới thấu hiểu cảm giác của Francesco. Từ bỏ thứ vốn là lẽ sống của mình trong hơn 20 năm - từ những buổi tập,những đợt tập trung,những đồng đội cho đến những trận cầu trên các thánh đường bóng đá đẹp nhất thế giới - là một điều đau đớn và hụt hẫng. Tôi muốn đối diện với nó bằng một tâm thế đúng đắn nhất,khi cảm thấy đã hài lòng để dừng lại,tôi sẽ buông tay. Nhưng lúc này,tôi thấy ngày đó vẫn còn xa lắm".
Bấy giờ,Dzeko đã ngoài 30,và tiếng đồng hồ tích tắc báo hiệu hồi kết sự nghiệp cũng bắt đầu gõ nhịp dồn dập hơn. Nhưng trong những năm tháng ấy,anh vẫn là nhân chứng cho những khoảnh khắc bất hủ cùng Roma. Một trong số đó là màn ngược dòng kinh điển hạ Barca 3-0 ở lượt về tứ kết,qua đó giành vé vào bán kết Champions League theo luật bàn sân khách tháng 4/2018.
"Ở Roma,chúng tôi đã 'vô địch' Champions League theo cách của riêng mình",Dzeko kể lại. "Đánh bại Barca 3-0,một Barca hùng mạnh khi ấy sau khi đã thua 1-4 ở lượt đi,cảm giác chẳng khác nào giành được cup bạc vậy".
Dzeko ghi bàn mở tỷ số trận Roma thắng Barca 3-0 ở lượt về tứ kết Champions League trên sân Olimpico,Rome,Italy tháng 4/2018. Ảnh: Reuters
Qua hai lượt đấu Barca năm đó,Dzeko đều ghi dấu ấn đậm nét trong từng khoảnh khắc. Từ bàn rút ngắn tỷ số 1-3 ở lượt đi tại Camp Nou,cho đến pha lập công mở màn ngay phút thứ 5 trận lượt về trên sân Olimpico,rồi quả phạt đền mang tính bước ngoặt mà anh mang về để Dzeko nhân đôi cách biệt. Chúng trở thành nét bút viết nên một trong những màn lội dòng chấn động nhất lịch sử bóng đá Italy hiện đại.
Sau 6 mùa giải với hàng loạt kỷ lục - trong đó có 119 bàn qua 260 trận,đủ để đứng vào hàng ngũ những tiền đạo hay nhất lịch sử Roma,chỉ sau Totti và Roberto Pruzzo,Dzeko chuyển sang Inter.
Đó là mùa hè 2021,khi tuyển Italy vừa vô địch Euro. Giữa lúc bóng đá nước này ngỡ như bước vào thời kỳ phục hưng,với Dzeko,đó là bước chuyển mình sang một giai đoạn mới của sự nghiệp. Đội bóng áo màu xanh-đen giới thiệu anh bằng một thông điệp đầy hình tượng: "Hãy để câu chuyện giữa Thiên nga và Rắn cỏ (Biscione) bắt đầu".
Dzeko cũng có mặt khi Inter lọt vào chung kết Champions League tại Istanbul,nơi anh đá chính và chống lại một đội bóng cũ khác - Man City. Nhưng kết cục là nuối tiếc khôn nguôi,khi anh cùng Inter thua 0-1.
"Khi đã đến tận trận chung kết,bạn chỉ còn cách mục tiêu một bước chân",Dzeko kể trên Guardian. "Chúng tôi đã tin,tin mãnh liệt chứ. Inter phải đối đầu một Man City ‘bất khả chiến bại’,một đội bóng trên lý thuyết là không thể ngăn cản,nhưng thực tế trên sân,họ đã không thể áp đảo được chúng tôi. Đứng trên thảm cỏ lúc ấy,tôi cảm nhận rõ mục tiêu đã ở ngay trong tầm tay. Chỉ cần một vài tình tiết thuận lợi hơn,chúng tôi đã có thể mang cup về nhà. Nhưng sau tất cả,vẫn là niềm kiêu hãnh vì đã cháy hết mình".
Dzeko buồn khi rời sân thay người trong trận Inter thua Man City 0-1 ở chung kết Champions League 2023 trên sân Istanbul,Thổ Nhĩ Kỳ. Ảnh: Reuters
Cũng ở xứ mỳ ống,Dzeko đánh dấu bàn thắng thứ 400 trong sự nghiệp nhà nghề,ngay ở trận derby thành Milan,như một lời khẳng định rằng anh luôn biết cách lên tiếng trong những cuộc hẹn quan trọng. Anh thấu hiểu chiều sâu của các trận derby,từ không khí rực lửa tại Rome cho đến sự hào nhoáng của Milan.
Đến khi rời đi,Dzeko vẫn luôn nghe thấy tiếng gọi thôi thúc được trở về. "Tôi biết mình yêu điều gì ở Italy: ẩm thực và vẻ đẹp mê hồn của nó",anh nói đầu mùa giải này. "Chỉ cần nhìn quanh thôi,mọi thứ đều tuyệt mỹ. Còn về mặt tiêu cực ư? Chắc tôi phải suy nghĩ kỹ... À không,có rồi. Đó là đôi khi người ta bàn tán quá nhiều. Những người nhìn nghề nghiệp của tôi từ bên ngoài thường nghĩ đây là một cuộc dạo chơi hưởng lạc,nhưng họ không biết chúng tôi đã phải nỗ lực đến nhường nào trước khi bước ra sân".
Sau hai năm khoác áo Fenerbahce,mùa hè 2025,Dzeko trở lại Italy,lần này trong màu áo Fiorentina,với muôn vàn dấu hỏi. Nhưng anh chỉ đáp lại bằng một lý lẽ duy nhất: "Tôi ở đây vì tôi biết mình muốn gì. Dù người ta nói 39 tuổi nên nghĩ về tương lai,tôi thấy sợ khi phải nghĩ về điều đó ngay lúc này. Khi nào bọn trẻ chạy nhanh gấp đôi tôi,tôi mới bắt đầu tự hỏi mình".
Nhưng Fiorentina về sau trở thành một nốt trầm khi chỉ trao cho Dzeko 250 phút ra sân và anh cũng không ghi được bàn nào. Dù vậy,ở tuổi 40,trung phong này đang tìm lại cảm giác rạo rực với bóng đá dưới màu áo Schalke 04 sau khi chuyển đến CLB Đức hồi tháng 1/2026.
Bóng đá Đức từng nâng bước sự nghiệp Dzeko. Mùa 2008-2009,anh hợp cùng Grafite trở thành cặp bài trùng khét tiếng của Wolfsburg thời HLV Felix Magath vô địch Bundesliga,trước khi chuyển sang khoác áo Man City vào tháng 1/2011.
Dzeko trong màu áo Schalke năm 2026. Ảnh: imago
Giờ đây,cũng mảnh đất ấy giúp anh lấy lại phong độ để tiếp tục thách thức sự bào mòn của thời gian. Với 6 bàn thắng và ba kiến tạo qua 8 trận,Dzeko đang góp công lớn giúp đội chủ sân Veltins Arena chiếm dẫn đầu giải hạng Nhì trong hành trình trở lại Bundesliga.
"Tôi thậm chí còn không nghĩ mình sẽ làm gì sau khi treo giày. Tôi chỉ muốn đắm mình vào bóng đá,chỉ muốn ghi bàn,và chiến thắng. Lâu nhất có thể. Tôi sẽ lắng nghe cơ thể mình vào mùa hè này",Dzeko tuyên bố trước trận gặp Italy. Tuy nhiên,nếu anh giúp Bosnia giành vé tới World Cup,có lẽ "cuộc đối thoại" giữa Dzkeo với cơ thể anh sẽ phải tạm gác lại thêm một thời gian nữa.
Hoàng Thông tổng hợp
